دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

24

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

اخىچوق حاكم خان را در ميانه شكست داد و تبريز را متصرف شد . ليكن پيروزىاش كوتاه‌مدت و گذرا بود ؛ چون زمانى كه سپاهيان آل جلاير بغداد را به قصد آذربايجان ترك گفتند ، مبارز الدين محمد دريافت كه حفظ فتوحاتش براى وى ميسر نيست و لذا تبريز را ترك گفت . اين عمل معنا و مفهوم شكست اقدامى را در پى داشت كه مىتوانست مسأله و مشكل مهم ايران را در فاصله بين سقوط امپراتورى ايلخانى و ظهور تيمور ، يعنى برقرارى و استقرار حكومت و سلطه مركزى حل و فصل كند . ستمگرى بيرحمانه مبارز الدين محمد پس از راندن خاندان اينجو از صحنه چندان نپاييد . تعصب وى كه با شدت عمل و رياكارى آميخته بود - واهمه و دشمنى فرزندانش را نيز برانگيخت . يكى از آنان ابو الفوارس شاه شجاع « 1 » ، او را دستگير كرده و ميل به چشمانش كشيد و در قلعه سفيد محبوس ساخت . مبارز الدين محمد اندكى پس از اين واقعه درصدد فرار برآمد ، امّا تا زمان مرگش ( 765 / 1364 ) نتوانست در مقابل پسرش حتى با توطئه‌اى كه هوادارانش به راه انداختند ، كمترين نفوذى در حكومت به دست آورده و كارى انجام دهد . دوره حكومت او در شيراز در رويارويى شديد با معيارها و ضابطه‌ها و فرهيختگى شهر شيراز بود كه كمابيش از آثار ادبى آن زمان بر ما شناخته شده است . در زمان شاه شجاع ، حاكم جديد ، روحيه گشاده‌دستى و آزادى و تسامح دورهء گذشته دگرباره رونق يافت و حافظ را سرمست از شادمانى و سرخوشى كرد . با اينكه حكومت طولانى او ( 86 - 759 / 84 - 1358 ) فضايى از آزادى و گشاده‌دستى را رواج داد و بر خشك مغزى تنگ‌نظرانه خاتمه بخشيد ، ولى هنوز دوره‌اى از بىثباتى و دغدغه خاطر در آن فضا برقرار بود . كشمكشهاى پيوسته شاه شجاع با برادرانش و نيز تلاش براى گسترش نفوذ و قدرت خود ، شرايطى بدتر از زمان آل جلاير و آل اينجو بوجود آورد كه با يك سلسله درگيريهاى جنگ‌افروزانه با مقاطعى از پيروزىها و شكست‌ها همراه بود . شاه شجاع در اوايل سال 765 / 1363 عليه برادرش شاه محمود حاكم اصفهان لشكرى راه انداخت . با اينكه در آغاز آشتى و سازش برقرار شد ، ولى چندى بعد كه شاه محمود با كمك شيخ اويس جلايرى - حاكم بغداد و پدرزن خود - ايالت فارس را درنورديد و سرانجام شيراز را متصرف شد ، اوضاع برگشت . شاه شجاع پس از سه سال سرانجام توانست پايتخت خود را باز پس بگيرد .

--> ( 1 ) - [ در مورد شكل اسم وى نگاه كنيد به : اوبن ، « La Fin de L'etat Sarbadar » ، صص 2 - 101 ، برداشت شماره 32 . ( ويراستار ) ]